wtorek, 10 lutego 2015

Księgi chórowe fundacji prymasa Jana Łaskiego

Kolegiata łaska stanowiła przedmiot szczególniejszej szczodrobliwości prymasa, w którego testamencie wielokrotnie występują zapisy na rzecz jej wyposażenia w paramenty i kosztowności. Jedyna wśród nich wzmianka odnosząca się do ksiąg, pochodząca z roku 1523, brzmi: Ecclesie in Lassko libros in pergameno scriptos et notatos ecclesiasticos, scilicet graduale, antifonarium, psalterium etc. magno precio comparatos, qui circiter florenos tricentos constant dono. Et pro supplemento fundacionis habendi essent florenos mille ad emendum censum.

Do dziś zachowały się wszystkie trzy wymienione przez Łaskiego księgi – antyfonarz w kościele w Łasku oraz graduał i psałterz w łódzkim Archiwum Państwowym. Z ksiąg tych niestety w ciągu stuleci wycięto część najcenniejszych kart. Siedem kart miało trafić w roku 1914 do zbiorów Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie, której zbiory doszczętnie spłonęły w czasie wojny. 28 kart łaskiego Antifonarium de Sanctis w r. 1919 ofiarowano Muzeum Narodowemu w Warszawie, gdzie znajdują się do dziś w Gabinecie Grafiki i Rysunku Nowożytnego Europejskiego. Pismo oraz zdobienia (floratury i inicjały) są identyczne jak w zespołach łódzkim i łaskim. Ponadto na dwóch kartach znajduje się herb Łaskich Korab. Pozwala to na jednoznaczną identyfikację tychże luźnych kart. Osiem kart łaskiego graduału de Tempore znajduje się w Bibliotece im. Lenina w Moskwie, gdzie zidentyfikował je Jerzy Pietrusiński [J. Pietrusiński, Graduał prymasa Łaskiego w Bibliotece im. Lenina w Moskwie [w:] Renesans. Sztuka i ideologia, Warszawa 1976, s. 521-522].

piątek, 6 lutego 2015

M. Botticini, Z. Eckstein, Garstka wybranych


Jakie są pożytki z historii? Na to pytanie będą starali się wkrótce odpowiedzieć m.in. uczestnicy konkursu HERA Uses of the Past (http://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2015-01-22-konkurs-hera-uses-of-the-past-otwarty). Problem jednak nie jest nowy, a odpowiedzi poszukuje i definiuje ją na nowo każde pokolenie historyków. Jedną z nich zaprezentowali Maristella Botticini i Zvi Eckstein w książce „Garstka wybranych: jak edukacja ukształtowała dzieje Żydów 70-1492” (Kraków 2014). Dwójka autorów bardzo interesująco pokazuje, że po to, by zrozumieć współczesność narodu żydowskiego, należy dokładnie zbadać jego przeszłość. Zasada ta oczywiście ma zastosowanie do praktycznie każdego zjawiska współczesności, do każdego narodu i państwa, niemniej to Żydzi są w najbardziej dramatyczny sposób „przypadkiem szczególnym”. Botticini i Eckstein rozprawiają się przy okazji z pewnymi obiegowymi opiniami, które nie są co prawda całkowicie błędne ani szkodliwe (chodzi przede wszystkim o strukturę zawodową – dlaczego Żydzi zajmowali się kupiectwem, finansami czy medycyną, a nie uprawą ziemi?), Autorzy „Garstki wybranych” uważają jednak, że znaleźli lepsze (i jedynie prawdzie) wyjaśnienie. W ich ujęciu główną przyczyną sprawczą kształtującą dzieje narodu wybranego, była edukacja, czyli ściślej rzecz biorąc – nałożony na wszystkich religijnych Żydów obowiązek kształcenia synów, który wprowadzono po 70 r. n.e. Nastąpiła wówczas, rzec by można, zmiana paradygmatu w rzeczywistości społecznej Narodu Wybranego.

środa, 4 lutego 2015

Bibliografia kapituł katedralnych i kolegiackich




W zestawieniu nie uwzględniono maszynopisów niepublikowanych

  1. Abraham W., Organizacya Kościoła w Polsce do połowy wieku XII, Lwów 1890
  2. Abraham W., Początek biskupstwa i kapituły katedralnej w Krakowie, „Rocznik Krakowski” 4 (1900), 177-200
  3. Abraham W., Początki arcybiskupstwa łacińskiego we Lwowie, Lwów 1909
  4. Abraham W., Początki prawa patronatu w Polsce, Lwów 1889
  5. Acta capituli ecclesiae cathedralis Vilnensis saec. XVI-XVIII, t. 1: 1502-1533, wyd. D. Antanavičius, Wilno 2018
  6. Acta Capituli Wratislaviensis 1500-1552, bearbeitet v. A. Sabisch, Bd I-II, Köln-Wien 1972-1976
  7. Acta capituli Plocensis ab an. 1514 ad an. 1577, ed. B. Ulanowski, „Archiwum Komisyi Historycznej”, t. 10, Kraków 1916
  8. Acta capitulorum Cracoviensis et Plocensis selecta (1438-1523; 1438-1525), ed. B. Ulanowski, „Archiwum Komisyi Historycznej”, t. 6, Kraków 1891
  9. Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, ed. B. Ulanowski. Vol. 1 : Acta capitulorum Gneznensis, Poznaniensis et Wladislaviensis (1408-1530), Kraków 1894
  10. Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, ed. B. Ulanowski. Vol. 2 : Acta iudiciorum ecclesiasticorum dioecensum Gnezensis et Poznaniensis (1403-1530), Kraków 1902
  11. Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, ed. B. Ulanowski. Vol. 3. Pars I  : Acta iudiciorum ecclesiasticorum dioecesum Plocensis, Wladislaviensis et Gnesnensis (1422-1533), Kraków 1908

Kołowroty książkowe

Kołowroty służące do czytania książek, mające ułatwiać pracę naukową uczonym, którzy musieli pracować z wieloma tekstami równocześnie.